Khi hôn nhân tan vỡ, việc phân chia tài sản thường là một trong những nguyên nhân khiến mâu thuẫn giữa vợ chồng trở nên căng thẳng. Có người cho rằng mình kiếm ra tiền, mua nhà, mua xe và tạo dựng sự nghiệp nên phải được hưởng phần lớn tài sản. Người còn lại lại cho rằng nhiều năm chăm sóc con cái, quán xuyến gia đình cũng là sự đóng góp không thể phủ nhận.
Trong thực tế, không phải mọi đóng góp trong hôn nhân đều thể hiện bằng tiền. Một người trực tiếp tạo ra thu nhập, người kia chăm sóc con, quản lý gia đình và tạo điều kiện để bạn đời phát triển công việc. Đó có thể là sự phân công mà cả hai đã tự nguyện lựa chọn trong nhiều năm chung sống.
Nhưng khi ly hôn, người không trực tiếp kiếm tiền có được chia tài sản không? Công sức nội trợ được pháp luật ghi nhận như thế nào? Và nguyên tắc chia đôi tài sản có thực sự đồng nghĩa với việc mỗi người được hưởng đúng một nửa?
Dưới góc nhìn luật sư, đây không chỉ là câu chuyện về tài sản mà còn là vấn đề về sự công bằng, trách nhiệm và cách nhìn nhận những đóng góp trong đời sống hôn nhân.
1. Mười lăm năm hôn nhân và câu chuyện ai là người làm ra tiền
Hãy hình dung một cặp vợ chồng kết hôn khi cả hai còn trẻ, chưa có nhiều tài sản. Những năm đầu, hai người đều đi làm, thu nhập vừa đủ trang trải cuộc sống.
Sau khi sinh con thứ hai, người vợ nghỉ việc để chăm sóc con nhỏ và quán xuyến gia đình. Người chồng tập trung kinh doanh, từng bước phát triển công việc và tạo ra nguồn thu nhập ngày càng lớn.
Mười lăm năm sau, gia đình đã có một căn nhà, một chiếc ô tô, khoản tiền tiết kiệm và phần vốn góp trong doanh nghiệp do người chồng quản lý.
Tuy nhiên, mâu thuẫn gia đình ngày càng nghiêm trọng và hai người quyết định ly hôn.
Khi bàn đến việc phân chia tài sản, người chồng cho rằng phần lớn tài sản do mình làm ra. Anh là người điều hành doanh nghiệp, chịu áp lực kinh doanh, kiếm tiền mua nhà, mua xe và thanh toán các khoản chi tiêu.
Theo anh, người vợ không trực tiếp tạo ra thu nhập nên chỉ nên được hưởng một phần nhỏ.
Người vợ không đồng ý.
Chị cho rằng nếu không có mình chăm sóc con cái, lo việc nhà và duy trì cuộc sống gia đình suốt nhiều năm, người chồng khó có thể dành toàn bộ thời gian cho công việc kinh doanh.
Chị không có bảng lương, không có doanh thu và cũng không có chứng từ nào thể hiện giá trị công việc nội trợ. Nhưng điều đó không có nghĩa chị không đóng góp vào việc tạo dựng cuộc sống và tài sản chung.
Từ một cuộc ly hôn, hai người bắt đầu tranh luận về câu hỏi tưởng chừng đơn giản: Ai mới thực sự là người làm ra tài sản của gia đình?
Tình huống trên được xây dựng nhằm minh họa những dạng mâu thuẫn thường gặp trong tranh chấp tài sản khi ly hôn.
Điều đáng suy nghĩ là trong suốt thời kỳ hôn nhân, cả hai từng chấp nhận cách phân công công việc này. Nhưng khi hôn nhân chấm dứt, sự phân công từng được xem là hợp lý lại trở thành nguyên nhân khiến mỗi người cảm thấy mình thiệt thòi.
2. Người kiếm ra tiền có đương nhiên sở hữu toàn bộ tài sản?
Đây là một trong những quan niệm dễ gây hiểu nhầm khi giải quyết tranh chấp tài sản giữa vợ chồng.
Theo Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản chung của vợ chồng về nguyên tắc bao gồm tài sản do vợ chồng tạo ra, thu nhập từ lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh và những thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân, trừ trường hợp pháp luật có quy định riêng.
Như vậy, nếu người chồng sử dụng thu nhập từ hoạt động kinh doanh trong thời kỳ hôn nhân để mua nhà, mua xe thì những tài sản đó thông thường được xác định là tài sản chung, trừ khi có căn cứ pháp lý xác định là tài sản riêng.
Việc một người trực tiếp kiếm tiền, thực hiện giao dịch hoặc đứng tên trên giấy tờ không đương nhiên làm phát sinh quyền sở hữu riêng đối với toàn bộ tài sản.
Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng không phải mọi tài sản có được trong thời kỳ hôn nhân đều là tài sản chung.
Theo Điều 43, tài sản riêng có thể bao gồm tài sản có trước khi kết hôn, tài sản được thừa kế riêng, tặng cho riêng và tài sản được hình thành từ tài sản riêng theo quy định.
Đối với trường hợp vợ chồng có thỏa thuận hợp pháp về chế độ tài sản, việc xác định và phân chia tài sản còn phải căn cứ vào nội dung thỏa thuận đó.
Bởi vậy, trước khi phân chia tài sản khi ly hôn, cần xác định rõ nguồn gốc, thời điểm hình thành, chế độ tài sản và những thỏa thuận liên quan.
Pháp luật không xác định quyền sở hữu chỉ dựa vào việc ai là người trực tiếp kiếm tiền, nhưng cũng không mặc nhiên coi mọi tài sản của vợ chồng là tài sản chung.
3. Công sức nội trợ có được pháp luật coi là đóng góp vào tài sản chung?
Đây là điểm thể hiện rõ cách tiếp cận của pháp luật hôn nhân và gia đình đối với sự công bằng giữa vợ chồng.
3.1. Lao động trong gia đình được coi như lao động có thu nhập
Điểm b khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình quy định việc chia tài sản chung phải tính đến công sức đóng góp của vợ chồng trong việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung.
Đặc biệt, pháp luật khẳng định lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập.
Điểm b khoản 4 Điều 7 Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP hướng dẫn rằng công sức đóng góp bao gồm tài sản riêng, thu nhập, công việc gia đình và lao động của vợ chồng.
Theo hướng dẫn này, người vợ hoặc chồng ở nhà chăm sóc con, gia đình mà không đi làm được tính là lao động có thu nhập tương đương với thu nhập của người còn lại đi làm khi đánh giá công sức đóng góp.
Như vậy, công việc chăm sóc con, nội trợ và tổ chức cuộc sống gia đình không thể bị xem là không có giá trị chỉ vì không trực tiếp tạo ra tiền lương.
3.2. Không có thu nhập không đồng nghĩa với không có đóng góp
Trong thực tế, công việc nội trợ thường khó lượng hóa bằng tiền.
Một người có thể dành nhiều năm chăm sóc con nhỏ, đưa đón con đi học, chăm sóc người thân đau ốm, quản lý chi tiêu và giải quyết những công việc hằng ngày.
Những công việc này không xuất hiện trong báo cáo tài chính của gia đình nhưng có thể tạo điều kiện để người còn lại tập trung phát triển sự nghiệp.
Đối với tình huống nêu trên, nếu người vợ dành 15 năm chủ yếu để chăm sóc con và gia đình, việc không có thu nhập riêng không phải là căn cứ để phủ nhận công sức của chị khi chia tài sản chung.
Ngược lại, việc ghi nhận công sức nội trợ cũng không có nghĩa phủ nhận những đóng góp, rủi ro và trách nhiệm của người trực tiếp kinh doanh.
Theo góc nhìn luật sư, điều cần thiết là đánh giá toàn diện sự đóng góp của cả hai người, thay vì chỉ so sánh số tiền mỗi người kiếm được.
Công sức nội trợ được pháp luật ghi nhận, nhưng không đồng nghĩa với việc mọi trường hợp đều phải chia tài sản theo một tỷ lệ cố định.
4. Chia đôi tài sản khi ly hôn có phải luôn là 50/50?
Trong thực tế, nhiều người cho rằng tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn phải được chia chính xác một nửa cho mỗi người.
Cách hiểu này chưa đầy đủ.
Theo khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình, đối với chế độ tài sản theo luật định, khi các bên không thỏa thuận được thì tài sản chung về nguyên tắc được chia đôi nhưng phải tính đến những yếu tố pháp luật quy định.
4.1. Công sức đóng góp và hoàn cảnh của mỗi bên
Khi quyết định tỷ lệ phân chia, Tòa án xem xét hoàn cảnh gia đình, công sức tạo lập, duy trì và phát triển tài sản chung.
Ví dụ: Một người nghỉ việc nhiều năm để chăm sóc con, chưa có thu nhập ổn định và gặp khó khăn về nơi ở sau ly hôn. Những hoàn cảnh này có thể được xem xét cùng các yếu tố khác khi phân chia tài sản.
Tuy nhiên, hoàn cảnh khó khăn không đương nhiên làm phát sinh quyền được hưởng một tỷ lệ tài sản cao hơn.
4.2. Bảo vệ quyền lợi trong hoạt động kinh doanh
Giả sử người chồng đang trực tiếp điều hành doanh nghiệp, có phần vốn góp được hình thành từ tài sản chung của vợ chồng.
Khi ly hôn, cần xem xét nguồn gốc phần vốn góp, quyền đối với phần vốn, giá trị tài sản và các quy định của pháp luật doanh nghiệp có liên quan.
Không thể mặc nhiên coi toàn bộ tài sản thuộc sở hữu của công ty là tài sản chung của vợ chồng chỉ vì người chồng đang điều hành hoặc có phần vốn góp trong công ty.
Việc phân chia cần bảo đảm quyền lợi hợp pháp của mỗi bên, đồng thời xem xét khả năng duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.
4.3. Lỗi của mỗi bên trong quan hệ hôn nhân
Điểm d khoản 2 Điều 59 còn quy định việc xem xét lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.
Ví dụ: Hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ vợ chồng có thể được xem xét khi phân chia tài sản nếu có căn cứ phù hợp.
Tuy nhiên, không phải cứ một người có lỗi dẫn đến ly hôn thì người đó đương nhiên mất quyền đối với tài sản chung.
Chia đôi là nguyên tắc xuất phát, còn tỷ lệ phân chia cụ thể phải được xác định trên cơ sở chứng cứ và những yếu tố luật định.
Đối với những vụ việc có tài sản giá trị lớn hoặc phát sinh nhiều bất đồng, các bên có thể tham khảo dịch vụ tư vấn luật hôn nhân và gia đình để được luật sư đánh giá căn cứ pháp lý và phương án giải quyết phù hợp.
5. Vì sao tranh chấp tài sản khi ly hôn thường phức tạp?
Một trong những khó khăn lớn nhất khi phân chia tài sản là xác định nguồn gốc, giá trị và tình trạng pháp lý của từng tài sản.
Trong nhiều gia đình, người trực tiếp kinh doanh cũng là người quản lý tài khoản ngân hàng, hồ sơ doanh nghiệp, giấy tờ nhà đất và những giao dịch tài chính.
Người còn lại có thể biết gia đình sở hữu những tài sản gì nhưng không nắm rõ nguồn gốc, giá trị hoặc nghĩa vụ tài chính liên quan.
Ví dụ: Người vợ biết chồng có phần vốn góp trong một công ty nhưng không rõ phần vốn đó được hình thành trước hay sau khi kết hôn, bằng nguồn tiền nào và hiện có giá trị bao nhiêu.
Nếu thiếu thông tin, việc yêu cầu phân chia tài sản có thể trở nên khó khăn.
Bên cạnh đó, tranh chấp còn thường phát sinh từ việc xác định:
-
Nhà đất là tài sản chung hay riêng, có được tặng cho hoặc thừa kế riêng hay không.
-
Tiền tiết kiệm, khoản đầu tư và những tài sản khác được hình thành từ nguồn thu nhập nào.
-
Khoản vay phục vụ nhu cầu gia đình hay mục đích riêng của một người.
-
Tài sản đang thế chấp, bảo đảm nghĩa vụ hoặc có quyền lợi của người thứ ba.
-
Phần vốn góp và quyền lợi trong doanh nghiệp có thuộc khối tài sản chung hay không.
Đặc biệt, không phải mọi khoản nợ phát sinh trong thời kỳ hôn nhân đều đương nhiên là nợ chung. Việc xác định phải căn cứ vào Điều 37, Điều 45 Luật Hôn nhân và gia đình và các quy định liên quan.
Trong quá trình giải quyết tranh chấp, các bên cần thu thập, cung cấp chứng cứ hợp pháp về tài sản và nghĩa vụ tài chính. Trường hợp không thể tự thu thập, có thể yêu cầu Tòa án hỗ trợ thu thập chứng cứ theo quy định tố tụng.
Theo quan điểm của luật sư, sự minh bạch về tài sản trong thời kỳ hôn nhân không chỉ giúp vợ chồng quản lý tài chính tốt hơn mà còn hạn chế tranh chấp nếu quan hệ hôn nhân chấm dứt.
6. Vợ chồng nên làm gì để hạn chế tranh chấp tài sản khi ly hôn?
Không ai kết hôn với mong muốn sẽ có ngày phải phân chia tài sản tại Tòa án. Tuy nhiên, sự chuẩn bị rõ ràng về mặt pháp lý không đồng nghĩa với việc thiếu niềm tin trong hôn nhân.
6.1. Minh bạch về tài sản chung, tài sản riêng
Vợ chồng nên xác định rõ tài sản có trước khi kết hôn, tài sản được thừa kế hoặc tặng cho riêng và tài sản được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân.
Khi thực hiện giao dịch mua bán, đầu tư hoặc sử dụng tài sản riêng để hình thành tài sản mới, cần lưu giữ chứng từ và những thỏa thuận liên quan.
6.2. Tôn trọng và ghi nhận những đóng góp của nhau
Việc một người đi làm, một người chăm sóc gia đình có thể là sự phân công phù hợp trong từng giai đoạn.
Tuy nhiên, các bên cần nhận thức rằng đóng góp của người ở nhà không phải là không có giá trị, cũng như những trách nhiệm của người trực tiếp tạo thu nhập cần được ghi nhận.
Sự tôn trọng đó không chỉ giúp duy trì hôn nhân mà còn tạo nền tảng để giải quyết quyền lợi công bằng nếu phát sinh mâu thuẫn.
6.3. Ưu tiên thỏa thuận khi hôn nhân không thể tiếp tục
Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình tôn trọng quyền thỏa thuận hợp pháp của vợ chồng về việc phân chia tài sản.
Nếu không thể tiếp tục chung sống, các bên nên chủ động xác định tài sản, nghĩa vụ chung và phương án phân chia trước khi tranh chấp trở nên căng thẳng.
Việc thương lượng cần dựa trên thông tin đầy đủ, sự tự nguyện và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên. Không nên vì mong muốn kết thúc hôn nhân nhanh chóng mà bỏ qua những quyền lợi quan trọng hoặc chấp nhận những thỏa thuận chưa được xem xét kỹ.
Đối với tài sản có giá trị lớn như nhà đất, cổ phần, phần vốn góp hoặc tài sản đang bảo đảm nghĩa vụ, việc tham vấn luật sư có thể giúp các bên hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và xây dựng phương án thỏa thuận phù hợp.
7. Góc nhìn luật sư: Công bằng trong hôn nhân không chỉ đo bằng tiền
Dưới góc nhìn của người làm nghề luật, điều đáng suy nghĩ trong những tranh chấp như câu chuyện trên không chỉ là tỷ lệ chia tài sản, mà còn là cách các bên đánh giá những năm tháng đã cùng nhau xây dựng gia đình.
Một người tạo ra thu nhập, một người chăm sóc con cái và tổ chức cuộc sống. Mỗi người thực hiện những công việc khác nhau, nhưng đều có thể góp phần vào việc hình thành và duy trì tài sản chung.
Khi hôn nhân còn tốt đẹp, những đóng góp này thường được coi là sự chia sẻ tự nhiên. Nhưng khi mâu thuẫn phát sinh, đôi khi người ta chỉ nhìn vào những tài sản có thể định giá mà quên đi công sức không có chứng từ, không xuất hiện trên bảng lương.
Pháp luật hôn nhân và gia đình đã ghi nhận giá trị của lao động trong gia đình, đồng thời đặt ra nguyên tắc xem xét toàn diện công sức đóng góp của vợ chồng khi phân chia tài sản.
Tuy nhiên, pháp luật cũng không nhằm phủ nhận công sức của người trực tiếp kiếm tiền hoặc mặc nhiên ưu tiên một bên chỉ vì giới tính hay hoàn cảnh.
Theo quan điểm của chúng tôi, điều quan trọng là phải xác định đúng tài sản, ghi nhận đầy đủ đóng góp và tôn trọng quyền lợi hợp pháp của cả hai người.
Khi hôn nhân không thể tiếp tục, mỗi bên có quyền bảo vệ lợi ích của mình. Nhưng nếu có thể, việc phân chia tài sản nên được thực hiện trên tinh thần thiện chí, đặc biệt khi hai người vẫn còn trách nhiệm cùng nhau chăm sóc, nuôi dưỡng con cái.
Hôn nhân không phải là một cuộc thi xem ai kiếm được nhiều tiền hơn. Và khi ly hôn, sự công bằng cũng không thể chỉ được đo bằng những con số trong tài khoản ngân hàng.
8. Liên hệ sử dụng dịch vụ
Tranh chấp tài sản khi ly hôn có thể liên quan đến nhiều vấn đề pháp lý như xác định tài sản chung, tài sản riêng, công sức đóng góp, quyền sở hữu nhà đất, phần vốn góp trong doanh nghiệp và các nghĩa vụ tài chính.
Việc đánh giá đúng hồ sơ, thu thập chứng cứ và xác định căn cứ phân chia ngay từ đầu có thể giúp các bên bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đồng thời hạn chế tranh chấp kéo dài.
Nếu Quý khách đang gặp vướng mắc về ly hôn, phân chia tài sản hoặc những tranh chấp khác trong quan hệ hôn nhân và gia đình, hãy liên hệ với trongluat.vn để được luật sư tư vấn luật hôn nhân và gia đình, đánh giá hồ sơ và đề xuất phương án giải quyết phù hợp.
Hotline: 0903298555
Trọng luật, hiểu bạn.
