Trọng luật - Thấu tình, xin kính chào quý khách hàng!
Trọng Luật - Thấu Tình | Luật sư | Công ty Luật

Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn khi thi hành công vụ bị phạt thế nào?

Chủ Nhật, 15/11/2026

Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ bị phạt bao nhiêu năm tù? Theo Điều 356 Bộ luật Hình sự, người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 15 năm, tùy thuộc hành vi phạm tội và các tình tiết định khung. Đặc biệt, trường hợp phạm tội có tổ chức, phạm tội 02 lần trở lên hoặc gây thiệt hại tài sản đạt mức luật định có thể bị áp dụng khung hình phạt nặng hơn.

Tuy nhiên, khung hình phạt không đồng nghĩa với mức án mà người phạm tội chắc chắn phải chịu. Việc quyết định hình phạt còn phụ thuộc vào tính chất, mức độ hành vi, vai trò của từng người, nhân thân và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Bài viết dưới đây của trongluat.vn sẽ làm rõ các mức hình phạt theo Điều 356, điều kiện xử dưới khung và những vấn đề pháp lý quan trọng cần lưu ý.

1. Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ bị phạt bao nhiêu năm?

Điều 356 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung, quy định ba khung hình phạt chính đối với tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ:

Căn cứ pháp luật Hình phạt chính
Khoản 1 Điều 356 Cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù từ 01–05 năm
Khoản 2 Điều 356 Tù từ 05–10 năm
Khoản 3 Điều 356 Tù từ 10–15 năm

 

Như vậy, mức phạt tù cao nhất đối với tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ là 15 năm tù. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn phải chịu hình phạt bổ sung theo quy định tại khoản 4 Điều 356.

Để xác định hình phạt đối với một trường hợp cụ thể, trước hết phải làm rõ hành vi có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm hay không, sau đó xác định chính xác khoản và khung hình phạt được áp dụng.

2. Khung hình phạt khoản 1 Điều 356: Cải tạo không giam giữ hoặc tù từ 01–05 năm

Khoản 1 Điều 356 quy định hình phạt đối với trường hợp cấu thành cơ bản của tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.

Theo đó, người vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái công vụ, gây thiệt hại về tài sản từ 10 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng hoặc gây thiệt hại khác đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có thể bị xử lý theo khoản này nếu không có tình tiết định khung nặng hơn.

2.1. Hình phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm

Khoản 1 Điều 356 cho phép Tòa án áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.

Đây là hình phạt không buộc người bị kết án phải chấp hành án tại cơ sở giam giữ. Việc áp dụng phải đáp ứng những điều kiện chung của hình phạt cải tạo không giam giữ theo Điều 36 Bộ luật Hình sự.

Tòa án xem xét tính chất, mức độ phạm tội, nhân thân, nơi làm việc hoặc nơi cư trú và các điều kiện pháp luật khác trước khi quyết định.

2.2. Hình phạt tù từ 01 năm đến 05 năm

Trường hợp áp dụng hình phạt tù theo khoản 1 Điều 356, mức hình phạt thông thường là từ 01 năm đến 05 năm.

Mức án cụ thể được xác định trên cơ sở tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, hậu quả, nhân thân và những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Vì vậy, không phải mọi trường hợp bị truy tố theo khoản 1 Điều 356 đều phải chịu hình phạt tù ở cùng một mức.

3. Khung hình phạt khoản 2 Điều 356: Tù từ 05–10 năm

Khoản 2 Điều 356 quy định hình phạt tù từ 05 năm đến 10 năm đối với trường hợp phạm tội có một trong ba tình tiết định khung sau đây.

3.1. Phạm tội có tổ chức

Theo khoản 2 Điều 17 Bộ luật Hình sự, phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm.

Việc xác định tình tiết này phải dựa trên chứng cứ về sự thống nhất ý chí, bàn bạc, phân công, phối hợp và mức độ câu kết giữa những người tham gia.

Một vụ án có nhiều người bị khởi tố không đồng nghĩa tất cả đều đương nhiên phạm tội có tổ chức.

Đối với từng người, cần đánh giá hành vi cụ thể, nhận thức, ý chí và sự tham gia của họ vào việc thực hiện tội phạm.

3.2. Phạm tội 02 lần trở lên

Đây là trường hợp người phạm tội thực hiện tội phạm từ hai lần trở lên và các lần thực hiện đáp ứng điều kiện pháp luật để được xác định là những lần phạm tội độc lập.

Cần phân biệt việc thực hiện nhiều hành vi trong cùng một lần phạm tội với trường hợp phạm tội 02 lần trở lên.

Việc xác định tình tiết này phải căn cứ vào diễn biến hành vi và các dấu hiệu pháp lý, không chỉ dựa trên số lần thực hiện một công việc hoặc số người có liên quan.

3.3. Gây thiệt hại tài sản từ 200 triệu đồng đến dưới 01 tỷ đồng

Khoản 2 Điều 356 còn được áp dụng khi hành vi phạm tội gây thiệt hại về tài sản từ 200 triệu đồng đến dưới 01 tỷ đồng.

Việc xác định thiệt hại phải dựa trên chứng cứ hợp pháp, giá trị tài sản bị thiệt hại và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi phạm tội với hậu quả.

Đặc biệt, cần phân biệt số tiền người thực hiện hành vi nhận được với giá trị tài sản bị thiệt hại. Hai khoản này không đương nhiên có cùng giá trị hoặc ý nghĩa pháp lý.

Ngoài ra, việc có nhận tiền hoặc lợi ích còn đặt ra yêu cầu đánh giá chính xác bản chất hành vi để phân biệt Điều 356 với các tội phạm khác về chức vụ, trong đó có tội nhận hối lộ theo Điều 354 Bộ luật Hình sự.

4. Khung hình phạt khoản 3 Điều 356 và hình phạt bổ sung

4.1. Khung hình phạt tù từ 10–15 năm

Theo khoản 3 Điều 356, người phạm tội gây thiệt hại về tài sản từ 01 tỷ đồng trở lên bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm.

Đây là khung hình phạt nặng nhất của tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.

Để áp dụng khoản này, phải có căn cứ chứng minh giá trị thiệt hại về tài sản đạt mức luật định và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi phạm tội với hậu quả.

Cần lưu ý, Điều 356 còn quy định trường hợp gây thiệt hại khác đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Thiệt hại khác không đương nhiên được quy đổi thành giá trị tài sản để áp dụng khoản 2 hoặc khoản 3.

4.2. Hình phạt bổ sung theo khoản 4 Điều 356

Theo khoản 4 Điều 356, được sửa đổi bởi Luật số 86/2025/QH15, người phạm tội còn:

  • Bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

  • Có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng.

Trong đó, cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định là hình phạt bổ sung được điều luật quy định bắt buộc; phạt tiền là hình phạt bổ sung mà Tòa án có thể xem xét áp dụng.

5. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến mức hình phạt theo Điều 356?

Việc quyết định hình phạt phải căn cứ vào Điều 50 Bộ luật Hình sự và những quy định có liên quan, trong đó cần chú trọng ba vấn đề.

5.1. Xác định đúng khoản và tình tiết định khung

Đây là vấn đề quan trọng hàng đầu.

Đặc biệt, trong trường hợp bị truy tố theo khoản 2 Điều 356 với tình tiết phạm tội có tổ chức, cần đánh giá đầy đủ chứng cứ về sự câu kết chặt chẽ, nhận thức và ý chí của từng người.

Nếu không đủ căn cứ áp dụng tình tiết định khung nặng hơn, việc xem xét khoản nhẹ hơn phải được đặt ra trên cơ sở pháp luật và chứng cứ của vụ án.

5.2. Vai trò của từng người trong vụ án đồng phạm

Theo Điều 58 Bộ luật Hình sự, khi quyết định hình phạt trong trường hợp đồng phạm, Tòa án phải xem xét tính chất và mức độ tham gia phạm tội của từng người.

Do đó, cần phân biệt người tổ chức, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức; xác định mức độ đóng góp và trách nhiệm của từng người đối với việc thực hiện tội phạm.

Những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ hoặc loại trừ trách nhiệm hình sự thuộc riêng người đồng phạm nào thì chỉ áp dụng đối với người đó theo quy định pháp luật.

Ngay cả khi nhiều bị cáo cùng bị áp dụng một khoản của Điều 356, mức hình phạt cụ thể vẫn có thể khác nhau.

5.3. Nhân thân và những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ

Bên cạnh hành vi và hậu quả, Tòa án còn xem xét nhân thân, quá trình công tác, việc khắc phục hậu quả và những tình tiết khác theo quy định.

Tuy nhiên, việc có nhân thân tốt, không bị tạm giam hoặc phạm tội lần đầu không đương nhiên dẫn đến việc áp dụng khoản 1 Điều 356.

Người bị buộc tội hoặc gia đình có thể tham khảo dịch vụ luật sư bào chữa tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ để được đánh giá cụ thể về chứng cứ, tội danh, khung hình phạt và trách nhiệm cá nhân.

6. Phạm tội theo Điều 356 có được giảm nhẹ hoặc xử dưới khung hình phạt không?

Người phạm tội theo Điều 356 có thể được giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hoặc được quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.

6.1. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

Theo Điều 51 Bộ luật Hình sự và Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, những tình tiết có thể được xem xét tùy từng trường hợp bao gồm:

  • Thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải.

  • Tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả.

  • Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng.

  • Có thành tích xuất sắc trong công tác.

  • Tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện hoặc giải quyết tội phạm.

  • Những tình tiết giảm nhẹ khác theo quy định pháp luật.

Đáng chú ý, theo Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, người phạm tội lần đầu có vai trò thứ yếu, không đáng kể trong vụ án đồng phạm về tội nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng có thể được xem xét áp dụng điểm i khoản 1 Điều 51 nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện.

Đối với khoản tiền thu lợi bất chính, việc tự nguyện nộp lại ít nhất một phần hai có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ theo khoản 2 Điều 51 theo hướng dẫn hiện hành.

Tuy nhiên, cần phân biệt các tình tiết giảm nhẹ thuộc khoản 1 và khoản 2 Điều 51 bởi giá trị pháp lý của chúng có thể khác nhau khi xem xét quyết định hình phạt dưới khung.

6.2. Trường hợp được xử dưới mức thấp nhất của khung hình phạt

Theo khoản 1 Điều 54 Bộ luật Hình sự, khi có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 51, Tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung đang áp dụng, nhưng phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật.

Ví dụ: Một người bị xét xử theo khoản 2 Điều 356 với khung hình phạt từ 05 năm đến 10 năm tù. Nếu đủ điều kiện theo khoản 1 Điều 54, Tòa án có thể quyết định mức hình phạt dưới 05 năm tù, thuộc phạm vi khung hình phạt liền kề nhẹ hơn.

Ngoài ra, khoản 2 Điều 54 còn quy định trường hợp đặc biệt đối với người phạm tội lần đầu là người giúp sức trong vụ án đồng phạm nhưng có vai trò không đáng kể.

Việc áp dụng Điều 54 phải căn cứ vào điều kiện luật định và quyết định của Tòa án, không phải cứ có nhiều tình tiết giảm nhẹ thì đương nhiên được xử dưới khung.

6.3. Có thể được hưởng án treo không?

Theo Điều 65 Bộ luật Hình sự, người bị xử phạt tù không quá 03 năm có thể được xem xét cho hưởng án treo nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.

Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý các trường hợp không được hưởng án treo theo Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết 01/2022/NQ-HĐTP.

Trong đó, người lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi thuộc trường hợp không được cho hưởng án treo.

Vì vậy, đối với tội danh tại Điều 356, không thể chỉ dựa vào mức hình phạt dự kiến, việc phạm tội lần đầu hoặc có nhiều tình tiết giảm nhẹ để kết luận người phạm tội có thể được hưởng án treo.

Nếu có nhu cầu tìm hiểu chuyên sâu, bạn đọc có thể tham khảo dịch vụ luật sư tư vấn xin hưởng án treo. Trường hợp cần luật sư trực tiếp đánh giá, trình bày những căn cứ giảm nhẹ tại phiên tòa, có thể tham khảo thêm dịch vụ luật sư bào chữa tại phiên tòa hình sự sơ thẩm.

7. Ví dụ từ vụ gian lận thi cử Tuyên Quang năm 2026

Vụ gian lận thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang là một vụ án đáng chú ý liên quan đến Điều 356 Bộ luật Hình sự.

Theo thông tin Bộ Công an công bố ngày 01/10/2026, Cơ quan An ninh điều tra đã khởi tố 41 bị can về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, trong đó có lãnh đạo ngành giáo dục, cán bộ quản lý và nhiều giáo viên được phân công làm nhiệm vụ tại điểm thi.

Dưới góc độ xác định hình phạt, vụ án đặt ra những vấn đề pháp lý cần được xem xét:

Thứ nhất, về tình tiết định khung: Việc áp dụng khoản 1, khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 356 đối với từng người phải dựa trên những tình tiết được chứng minh theo quy định pháp luật.

Thứ hai, về vai trò đồng phạm: Cần phân biệt người tổ chức, chỉ đạo, người trực tiếp thực hiện và người giúp sức; làm rõ mức độ tham gia và trách nhiệm của từng người.

Thứ ba, về các tình tiết giảm nhẹ: Nhân thân, quá trình công tác, việc bồi thường, khắc phục hậu quả hoặc nộp lại khoản thu lợi bất chính phải được đánh giá riêng đối với từng người trên cơ sở chứng cứ và điều kiện pháp luật.

Như vậy, trong một vụ án có nhiều bị can, việc xác định hình phạt không thể chỉ dựa vào tính chất chung của vụ án mà phải bảo đảm nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự.

Lưu ý: Những thông tin nêu trên là thông tin về hoạt động điều tra đã được công bố, không phải kết luận có tội của Tòa án. Việc xác định trách nhiệm hình sự và hình phạt phải bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội.

Nguồn tham khảo: Cổng Thông tin điện tử Chính phủ – Thông tin vụ án thi cử Tuyên Quang năm 2026.

8. Câu hỏi thường gặp về hình phạt theo Điều 356

8.1. Không bị tạm giam có đồng nghĩa được áp dụng khoản 1 Điều 356?

Không. Tạm giam là biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự. Việc áp dụng khoản 1, khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 356 phải dựa trên căn cứ định tội, định khung hình phạt.

Một người không bị tạm giam vẫn có thể bị truy tố theo khoản 2 hoặc khoản 3 nếu có căn cứ pháp luật.

8.2. Đã hoàn trả toàn bộ tiền nhận được có được giảm hình phạt không?

Có thể được xem xét giảm nhẹ nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.

Tuy nhiên, cần xác định bản chất khoản tiền, thời điểm hoàn trả, tính tự nguyện và căn cứ áp dụng tình tiết giảm nhẹ tương ứng. Việc hoàn trả tiền không đương nhiên làm thay đổi tội danh hoặc khung hình phạt.

8.3. Đã bị tuyên án sơ thẩm có thể kháng cáo xin giảm hình phạt không?

Có thể, nếu thực hiện quyền kháng cáo đúng thời hạn và thủ tục luật định.

Tòa án cấp phúc thẩm sẽ xem xét nội dung kháng cáo, chứng cứ và những tình tiết liên quan theo thẩm quyền. Việc kháng cáo không đương nhiên dẫn đến giảm hình phạt.

Đối với trường hợp này, người bị kết án hoặc gia đình có thể tham khảo dịch vụ luật sư bào chữa vụ án hình sự phúc thẩm để đánh giá căn cứ kháng cáo và phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp.

9. Liên hệ sử dụng dịch vụ

Việc xác định hình phạt đối với tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ không chỉ phụ thuộc vào khung hình phạt quy định tại Điều 356 mà còn liên quan đến chứng cứ, hành vi cụ thể, tình tiết định khung, vai trò đồng phạm và các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Nếu bản thân hoặc người thân đang bị điều tra, truy tố, xét xử về tội danh này, Quý khách có thể liên hệ với trongluat.vn để được tư vấn và sử dụng dịch vụ luật sư bào chữa. Luật sư hỗ trợ nghiên cứu hồ sơ, đánh giá căn cứ áp dụng tội danh, khung hình phạt và xây dựng phương án bào chữa nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

trongluat.vn – Trân trọng cảm ơn!

Hãy gọi ngay 0903298555 hoặc gửi câu hỏi tư vấn!

icon icon icon