Có những người tìm đến luật sư với một tập hồ sơ khá đầy đủ: giấy vay tiền, hợp đồng vay tài sản, chứng từ chuyển khoản, tin nhắn xác nhận công nợ… Họ có cơ sở để khởi kiện yêu cầu người vay trả nợ, nhưng lại không muốn hoặc không còn đủ khả năng tài chính để thanh toán thù lao luật sư ngay từ đầu.
Họ đưa ra một đề nghị: luật sư tiến hành khởi kiện, khi thắng kiện sẽ được trả một khoản thù lao; khi thi hành án, thực tế thu hồi được tiền thì hai bên cùng phân chia theo tỷ lệ thỏa thuận.
Một đề nghị tưởng chừng hấp dẫn về lợi ích kinh tế, nhưng trên thực tế, không nhiều luật sư sẵn sàng tiếp nhận.
Tại sao lại như vậy? Và tại sao vẫn có những luật sư sẵn sàng đồng hành cùng khách hàng theo phương thức này?
1. Một đề nghị không hiếm gặp trong thực tiễn hành nghề luật sư
Trong quá trình hành nghề, luật sư có thể gặp những khách hàng đưa ra phương án sử dụng dịch vụ pháp lý như sau:
- Khách hàng nộp tiền tạm ứng án phí và chịu án phí nếu thua kiện theo quy định pháp luật;
- Khách hàng tạm ứng 2 triệu đồng cho mỗi vụ việc để phục vụ việc đi lại và các chi phí ban đầu;
- Khi thắng kiện, luật sư được trả thù lao từ 2 đến 5 triệu đồng/vụ;
- Khi thi hành án và thực tế thu hồi được tiền, luật sư được hưởng thù lao tương ứng với 60% số tiền thu hồi được, khách hàng nhận 40%.
Với phương án này, ngoài khoản chi phí ban đầu tương đối nhỏ, phần lớn nguồn lực cần thiết để thực hiện công việc sẽ do phía luật sư tự cân đối.
Nếu thắng kiện và thu hồi được toàn bộ khoản tiền, luật sư có thể nhận được một khoản thù lao đáng kể. Ngược lại, nếu thắng kiện nhưng không thu hồi được tiền, luật sư chỉ nhận được một khoản thù lao rất thấp; thậm chí không nhận được thù lao nếu thua kiện.
Đây thực chất là một đề nghị chia sẻ lợi ích, nhưng đồng thời cũng chuyển phần lớn rủi ro về thời gian, công sức và thù lao nghề nghiệp sang phía luật sư.
2. Hiểu cho hoàn cảnh và mong muốn của khách hàng
Ở góc độ người cho vay, mong muốn trên không phải là điều khó hiểu. Có những người đã cho người thân, bạn bè hoặc đối tác vay toàn bộ số tiền tích lũy trong nhiều năm. Khi người vay không trả nợ, họ không chỉ mất khả năng sử dụng số tiền đó mà còn gặp khó khăn trong chính cuộc sống của mình.
Có người đã nhiều lần đi đòi tiền, thương lượng, chờ đợi và hy vọng, nhưng cuối cùng vẫn không đạt được kết quả. Đến khi tìm đến luật sư, họ lại đứng trước một lựa chọn khó khăn: tiếp tục bỏ thêm tiền để theo đuổi một vụ kiện chưa biết bao giờ mới thu hồi được khoản nợ, hay chấp nhận từ bỏ cơ hội bảo vệ quyền lợi của mình.
Một số người thực sự không còn khả năng tài chính. Một số khác tuy có khả năng chi trả nhưng đã mất niềm tin hoặc không muốn tiếp tục bỏ tiền vào một việc có kết quả chưa chắc chắn.
Đối với họ, nhận lại được một phần số tiền đã cho vay vẫn tốt hơn việc cầm giấy vay nợ trong tay mà không thu hồi được đồng nào. Đó là một tâm lý có thể hiểu và chia sẻ.
3. Nhưng khách hàng cũng cần hiểu cho công việc của luật sư
Nghề luật sư là một nghề cung cấp dịch vụ bằng kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng, thời gian và trách nhiệm nghề nghiệp. Để giải quyết một vụ án tranh chấp hợp đồng vay tài sản, luật sư có thể phải thực hiện rất nhiều công việc:
- Nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ, thời hiệu và căn cứ khởi kiện;
- Xác định nghĩa vụ trả nợ, tiền gốc, tiền lãi và các yêu cầu hợp pháp;
- Soạn thảo đơn khởi kiện, các văn bản tố tụng;
- Làm việc với Tòa án và các bên liên quan;
- Tham gia hòa giải, các phiên họp và phiên tòa;
- Tham gia giải quyết vụ án ở giai đoạn phúc thẩm nếu phát sinh và thuộc phạm vi dịch vụ;
- Hỗ trợ khách hàng thực hiện các quyền hợp pháp trong quá trình thi hành án.
Ngay cả khi khách hàng có giấy vay tiền hoặc hợp đồng vay tài sản, luật sư vẫn phải xem xét tính xác thực của chứng cứ, việc giao nhận tiền, thời hạn trả nợ, các khoản đã thanh toán và những tình tiết có thể ảnh hưởng đến kết quả giải quyết vụ án.
Một hồ sơ tưởng chừng đơn giản đối với khách hàng chưa chắc đã đơn giản đối với luật sư. Những công việc này có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Trong suốt thời gian đó, tổ chức hành nghề luật sư vẫn phải duy trì nhân sự, văn phòng và các chi phí hoạt động nghề nghiệp.
Một vụ kiện không thành công không có nghĩa là luật sư không làm việc. Một bản án chưa thi hành được cũng không có nghĩa là công sức của luật sư không có giá trị.
Thù lao luật sư trước hết là sự ghi nhận giá trị lao động nghề nghiệp, chứ không đơn thuần là khoản tiền trả cho một kết quả.
Vì vậy, việc nhiều luật sư không lựa chọn phương thức thắng kiện mới trả phí là một quyết định nghề nghiệp và kinh tế hoàn toàn có thể hiểu được. Không nên vì thế mà cho rằng họ thiếu sự chia sẻ với khách hàng.
4. Thắng kiện và thu hồi được tiền là hai câu chuyện khác nhau
Đây có lẽ là vấn đề quan trọng nhất mà cả khách hàng và luật sư đều cần nhìn nhận. Một người có giấy vay tiền hợp pháp, có chứng cứ đầy đủ và được Tòa án chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện vẫn có thể không thu hồi được tiền ngay sau khi thắng kiện. Bởi lẽ, kết quả thi hành án còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố:
- Người phải thi hành án có tài sản, thu nhập hay không;
- Tài sản có đang được thế chấp hoặc có tranh chấp hay không;
- Người phải thi hành án còn có những nghĩa vụ tài chính nào khác;
- Có phát sinh hành vi che giấu, tẩu tán tài sản hay không;
- Các điều kiện pháp lý và thực tế để tổ chức thi hành án.
Luật sư có thể sử dụng kiến thức, kinh nghiệm và các biện pháp hợp pháp để bảo vệ quyền lợi của khách hàng, nhưng không thể tạo ra tài sản cho người phải thi hành án, cũng không thể quyết định thay cơ quan có thẩm quyền.
Có những vụ án không quá khó về mặt pháp lý nhưng lại đặc biệt khó khăn về thi hành án. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là việc khởi kiện không có giá trị. Một bản án, quyết định có giá trị thi hành là cơ sở pháp lý quan trọng để người được thi hành án thực hiện quyền của mình. Điều kiện tài sản của người phải thi hành án cũng có thể thay đổi theo thời gian.
Nếu thù lao chủ yếu phụ thuộc vào số tiền thực tế thu hồi được, luật sư không chỉ phải chấp nhận rủi ro trong quá trình tố tụng mà còn phải đối mặt với những rủi ro nằm ngoài khả năng kiểm soát của mình.
Có quyền đòi nợ, thắng kiện đòi nợ và thực tế nhận lại được tiền là ba vấn đề khác nhau.

5. Tại sao tỷ lệ thù lao 60% vẫn chưa đủ hấp dẫn đối với nhiều luật sư?
Thoạt nhìn, việc được hưởng thù lao tương ứng với 60% số tiền thu hồi được có thể là một đề nghị hấp dẫn. Giả sử khách hàng có khoản nợ 500 triệu đồng. Theo phương án thù lao được đề xuất, phần thù lao tính theo tỷ lệ thu hồi thực tế sẽ có thể là:
| Số tiền thực tế thu hồi được | Luật sư hưởng 60% | Khách hàng nhận 40% |
|---|---|---|
| 500 triệu đồng | 300 triệu đồng | 200 triệu đồng |
| 100 triệu đồng | 60 triệu đồng | 40 triệu đồng |
| 10 triệu đồng | 6 triệu đồng | 4 triệu đồng |
| Không thu hồi được tiền | 0 đồng | 0 đồng |
Ví dụ trên chưa tính khoản thù lao khi thắng kiện, chi phí ban đầu và các nghĩa vụ tài chính khác có thể phát sinh. Nếu thu hồi được toàn bộ khoản nợ, đây rõ ràng là một khoản thù lao đáng kể. Nhưng nếu chỉ thu hồi được một phần rất nhỏ hoặc hoàn toàn không thu hồi được tiền, hiệu quả kinh tế của việc cung cấp dịch vụ sẽ rất khác.
Chưa kể đến thời gian chờ đợi, chi phí phát sinh và những cơ hội nghề nghiệp khác mà luật sư có thể phải từ bỏ để theo đuổi vụ việc. Đối với một tổ chức hành nghề luật sư, điều cần cân nhắc không chỉ là số tiền có thể nhận được khi thành công, mà còn là khả năng thành công, thời gian thực hiện, nguồn lực phải bỏ ra và mức độ rủi ro có thể chấp nhận.
Tỷ lệ thù lao cao không đồng nghĩa với khả năng thực tế nhận được thù lao cao.
Đó cũng là lý do một đề nghị có vẻ hấp dẫn trên giấy tờ chưa chắc đã là một phương án hiệu quả trong thực tiễn hành nghề.
6. Thỏa thuận thù lao luật sư theo kết quả có phù hợp với pháp luật không?
Luật Luật sư cho phép các bên thỏa thuận về mức thù lao và phương thức tính thù lao. Theo Điều 55 và Điều 56 Luật Luật sư năm 2006, được sửa đổi, bổ sung năm 2012, thù lao luật sư có thể được xác định theo giờ làm việc, theo mức trọn gói đối với từng vụ việc, theo tỷ lệ phần trăm của giá ngạch vụ kiện, giá trị hợp đồng, giá trị dự án hoặc theo hợp đồng dài hạn với mức thù lao cố định.
Trong các tranh chấp dân sự về hợp đồng vay tài sản, việc cân nhắc phương thức thù lao gắn với kết quả giải quyết vụ việc không phải là điều mặc nhiên bị pháp luật cấm.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa phương thức tính thù lao, điều kiện phát sinh nghĩa vụ thanh toán và thời điểm thanh toán thù lao. Tính hợp pháp của từng thỏa thuận phải được xem xét trên cơ sở nội dung, bản chất và phạm vi công việc cụ thể.
Các bên cần xác định rõ trong hợp đồng dịch vụ pháp lý về thù lao, chi phí, phạm vi công việc, điều kiện thanh toán và trách nhiệm của mỗi bên.
Đặc biệt, dù áp dụng phương thức thù lao nào, luật sư vẫn phải tuân thủ pháp luật và Bộ Quy tắc Đạo đức và Ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam, bảo đảm tính độc lập, trung thực, khách quan và không cam kết bảo đảm những kết quả nằm ngoài khả năng, điều kiện thực hiện của mình.
Khi lợi ích kinh tế của luật sư gắn với kết quả vụ việc, yêu cầu về tính độc lập nghề nghiệp càng trở nên quan trọng. Luật sư không được vì lợi ích thù lao của mình mà làm ảnh hưởng đến việc tư vấn và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.
Đồng thời, cần phân biệt rõ hoạt động tư vấn pháp luật, đại diện, tham gia tố tụng và hỗ trợ khách hàng thực hiện quyền trong quá trình thi hành án với hoạt động kinh doanh dịch vụ đòi nợ – ngành, nghề bị cấm theo quy định tại Điều 6 Luật Đầu tư.
Việc lựa chọn một phương thức thù lao linh hoạt không làm thay đổi bản chất và giới hạn pháp lý của hoạt động hành nghề luật sư.
7. Không nhiều luật sư chấp nhận, nhưng không có nghĩa là không có
Mỗi luật sư có một định hướng hành nghề, phương thức tổ chức công việc và mức độ chấp nhận rủi ro khác nhau.
Có những luật sư lựa chọn phương thức thu thù lao ngay từ đầu. Có những luật sư chia thù lao theo từng giai đoạn thực hiện công việc. Cũng có những luật sư sẵn sàng nhận một khoản thù lao ban đầu thấp hơn và chấp nhận phần còn lại phụ thuộc vào kết quả thực tế.
Không có một phương thức duy nhất phù hợp với tất cả luật sư và tất cả khách hàng. Một tổ chức hành nghề luật sư có kinh nghiệm tố tụng, khả năng đánh giá hồ sơ, năng lực tổ chức nhân sự và nguồn lực tài chính phù hợp có thể cân nhắc chấp nhận một mức độ rủi ro nhất định trong việc cung cấp dịch vụ pháp lý.
Việc lựa chọn phương thức này có thể xuất phát từ sự tin tưởng vào hồ sơ vụ việc, khả năng đánh giá rủi ro, kỳ vọng về lợi ích kinh tế hoặc sự chia sẻ với hoàn cảnh của khách hàng.
Không nhất thiết phải lý tưởng hóa lựa chọn đó. Luật sư cũng cần thu nhập để duy trì hoạt động nghề nghiệp và có quyền kỳ vọng vào lợi ích kinh tế tương xứng với công sức, trách nhiệm và rủi ro mà mình chấp nhận.
Một phương thức cung cấp dịch vụ pháp lý vừa có khả năng mang lại lợi ích kinh tế cho tổ chức hành nghề luật sư, vừa giúp khách hàng giảm áp lực tài chính ban đầu là điều đáng được nghiên cứu và cân nhắc.
Hai lợi ích này không nhất thiết phải đối lập với nhau nếu được xây dựng trên nền tảng hợp pháp, minh bạch, tự nguyện và có sự cân bằng hợp lý.
Điều đáng ghi nhận là sự linh hoạt về phương thức thù lao có thể mở ra cơ hội tiếp cận dịch vụ pháp lý cho những người gặp khó khăn khi phải thanh toán chi phí thuê luật sư ngay từ đầu.
8. Sự đồng hành phải bắt đầu từ niềm tin và trách nhiệm của cả hai bên
Khi tìm đến luật sư, khách hàng đặt niềm tin vào kiến thức, kinh nghiệm và trách nhiệm nghề nghiệp của người mà mình lựa chọn. Nhưng ở chiều ngược lại, khi chấp nhận phương thức thù lao phụ thuộc vào kết quả, luật sư cũng đang đặt niềm tin vào khách hàng.
Luật sư cần tin tưởng rằng khách hàng cung cấp thông tin trung thực, không che giấu những chứng cứ bất lợi, chủ động phối hợp trong quá trình giải quyết vụ việc và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ đã thỏa thuận, kể cả khi người vay trực tiếp thanh toán tiền cho khách hàng.
Về phía mình, luật sư cần đánh giá khách quan hồ sơ, giải thích rõ những thuận lợi, khó khăn, rủi ro và khả năng thi hành án để khách hàng có thể đưa ra quyết định phù hợp.
Nếu khách hàng có cơ hội hòa giải, thương lượng hoặc chấp nhận một phương án thanh toán có lợi cho mình, luật sư phải tư vấn khách quan, ngay cả khi phương án đó có thể làm giảm khoản thù lao mà luật sư kỳ vọng nhận được.
Hai bên cũng cần thống nhất ngay từ đầu về cách xác định thù lao khi thắng kiện một phần, khi hòa giải thành, khi người vay tự nguyện trả tiền hoặc khi khoản nợ được thanh toán thành nhiều đợt.
Không phải mọi hồ sơ đều phù hợp với phương thức thù lao này. Việc lựa chọn vụ việc cần dựa trên căn cứ pháp lý, chất lượng chứng cứ, khả năng thi hành án, nguồn lực thực hiện và sự tin cậy giữa các bên.
Không chỉ khách hàng lựa chọn luật sư, mà luật sư cũng cần đánh giá vụ việc và sự tin cậy trong mối quan hệ với khách hàng.
Khi cả hai bên cùng hiểu, cùng chia sẻ và cùng có trách nhiệm, một phương thức hợp tác tưởng chừng khó thực hiện vẫn có thể trở thành một lựa chọn phù hợp.
9. Kết luận của trongluat.vn
Không phải ai có quyền lợi hợp pháp cũng có đủ điều kiện tài chính để bảo vệ quyền lợi đó. Và không phải luật sư nào cũng có đủ nguồn lực để theo đuổi một vụ việc trong thời gian dài mà chưa nhận được thù lao tương xứng. Đó là những giới hạn thực tế mà cả khách hàng và luật sư đều cần thấu hiểu.
Việc luật sư từ chối một phương thức thù lao có nhiều rủi ro là điều hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng việc có những luật sư sẵn sàng lựa chọn một phương thức đồng hành khác, chấp nhận chia sẻ rủi ro với khách hàng, cũng là điều đáng ghi nhận.
Từ góc nhìn của những người hành nghề tại trongluat.vn, chúng tôi cho rằng không nhất thiết phải có một phương thức thù lao giống nhau cho mọi khách hàng, mọi hoàn cảnh và mọi vụ việc.
Với những hồ sơ phù hợp, khi có đủ cơ sở pháp lý, sự tin tưởng và khả năng đồng hành, những phương thức thù lao linh hoạt hơn vẫn có thể được cân nhắc.
Bởi đôi khi, điều mà một người đang cầm giấy vay nợ trong tay cần nhất không phải là một lời hứa chắc chắn sẽ lấy lại được tiền, mà là cơ hội để bắt đầu hành trình bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Trân trọng cảm ơn.